Bærinn undir sandinum (eða „GUS“ eftir danska heitinu „Gården Under Sandet“) er ein af þekktustu og mikilvægustu búsetuminjum norrænnar miðaldabyggðar á Grænlandi. Þann 18. september 1990 komu tveir hreindýraveiðimenn inn á Þjóðminjasafn Grænlands og greindu frá því að þeir hefðu séð allmikið af viðardrumbum sem stóðu út úr árbakka nokkrum undir jökli um 80 km austur af höfuðborginni Nuuk og höfðu með sér dýrabein, ullarleifar og timbur sem þeir höfðu fundið við bakkann. Fljótlega var staðfest að um var að ræða áður óþekktar norrænar bæjarrústir sem jökuláin var að skola burt.

Björgunarrannsóknin, sem framkvæmd var af Þjóðminjasafni Grænlands 1991-1996, með aðkomu fornleifafræðinga og annarra sérfræðinga frá Danmörku, Íslandi, Englandi og Kanada afhjúpaði þessar einstöku minjar frá hinni fornu Vestribyggð. Þykkt lag af jökulsandi huldi rústirnar, sveipaði þær í sífrera og varðveitti eins og í frystikistu næstum eins og að tíminn hefði staðið í stað.

Í þessu riti birtast niðurstöður höfunda varðandi þróun bæjarins (GUS), sem byggja á ítarlegri greiningu á rannsóknargögnum, s.s. flatarteikningum, sniðum, ljósmyndum og stafrænum gagnagrunni rannsóknarinnar. Í ritinu er gerð grein fyrir hverju einasta húsi sem fannst við rannsóknina og helstu einkenni þess talin upp. Leifar bygginganna sýna flókna sögu norræns býlis frá upphafi byggðar á 11. öld til brotthvarfs um 1400 e. Kr. Þær gefa okkur nýja sýn á eðli og þróun norrænna miðaldabæja, ekki aðeins á Grænlandi heldur á öllu Norður-Atlantshafssvæðinu. Ritið er að mestu á ensku en í því má þó finna samantektir á íslensku, grænlensku og dönsku

—

The Farm Beneath the Sand (or “GUS” for short, after the Danish site name “Gården Under Sandet”) is one of the most famous and important excavated farms of the medieval Norse settlement in Greenland.

The rescue excavation, conducted by the Greenland National Museum & Archives in 1991-1996, with participation from specialists from Denmark, Iceland, England and Canada, uncovered a previously unknown Norse farm in the Western Settlement. Rich cultural remains, buried beneath a thick layer of sand in permafrost, ensured ideal preservation conditions.

The detailed analyses presented here of the buildings’ remains reveal the complex history of a Norse farm from its initial settlement in the 11th century to its abandonment around 1400 AD. It presents an exceptional key to unlocking our understanding of the character and development of medieval Norse farms, not only in Greenland but in the whole North Atlantic region.